ডিছপোজেবল দেশপ্ৰেম

দেশপ্ৰেমৰ কাম কি? দেশপ্ৰেমে কি কৰে?

বুজিবলৈ চেষ্টা কৰি আছোঁ নিৰন্তৰ।

বিপদৰ সময়ত নিজৰ প্ৰাণ, নিজৰ পৰিজন

নিজৰ মাটি, নিজৰ ভেটি

ৰক্ষা কৰিবলৈ সকলোটি এনেয়েও হ'ব তৎপৰ।

চাৰ্ভাইভেল অব দা ফিটেষ্ট ফৰ্মুলাৰ

এয়া যে একেই দস্তুৰ সমস্ত জীৱকূলৰ।

তেনেহ'লে দেশপ্ৰেমে কৰিলেটোনো কি?

কিহলৈনো লাগে দেশপ্ৰেম? কাকে সোধোঁ, কোনে জানে?

মই যিকণ জানো সেয়া এয়াই যে

দেশপ্ৰেমৰ হিন্দী চিনেমাই প্ৰচুৰ জনপ্ৰিয়তা পায়

লুটে দেধাৰ মুনাফা।

দেশপ্ৰেমৰ দোহাই দি ব্যৱসায়ীয়ে ঘটে

সীমা সংখ্যাহীন টকা।

দেশপ্ৰেমৰ এই পন্থা বা সেই পন্থা, কি পন্থা ভাল কি পন্থা বেয়া

এইবোৰকে ভিত্তি কৰি ৰাজনীতিকে গঢ়ে নিজৰ কেৰিয়াৰ।

দেশপ্ৰেম কাৰ আলেকৰ পালেক? কিহৰ সোণৰ সোলেং?

দেশপ্ৰেম কিহলৈ লাগে?

এই কথা কাণখোৱাই কোনোদিনেই নুবুজিব ছাগে'! 

বাৱন ছেকেণ্ডৰ দেশপ্ৰেম

বাৱন ছেকেণ্ড সময়ৰ বাবে থিয় হৈ দেখুওৱাটোহে বোলে দেশপ্ৰেম।

এই যে বাটৰ কাষৰ গছ এজোপা দেখি গবা মাৰি ধৰিবৰ মন যায়

এই যে ৰাস্তাই ঘাটে মানুহৰ মুখবোৰ দেখি জাগে কৰুণা,

এই যে কোনোদিনে ক'তো লগ নোপোৱা কোনোবা এজনকো লাগি যায়

কোন বা জনমৰ আপোন, এই যে একো নোকোৱাকৈ কৈ যোৱা কথাবোৰ,

এই যে, এই যে,

দ কৈ উশাহটো লৈ বুজি উঠোঁ - এয়ে মোৰ দেশ, এয়েতো, এয়েতো মই

এই বতাহ, এই মাটি, এই আকাশ এৰি যাবলৈ আৰু মোৰ কোনো ঠাই নাই...

এইবোৰ প্ৰেম হেনো প্ৰেম নহয়,

মানুহবোৰ হেনো দেশ নহয়।

মাথোঁ বাৱন ছেকেণ্ডৰ বাবে ঠিয় হৈ দিয়াটোহে হেনো দেশপ্ৰেম।

আহক আজি আমি বাৱন ছেকেণ্ডৰ বাবে থিয় হৈ দিওঁ।

ৰ'ব ডাঙৰীয়া, আপুনি বাৱন ছেকেণ্ডৰ পিছত পেচাব কৰিলেও হ'ব।

অলপতো ধৈৰ্য ধৰক। 

আওপুৰণি মন্ত্ৰ

যিমান বাৰ মই তোমাৰ পৰা বঞ্চিত হওঁ  

ভাবোঁ হাবিলৈকে যাওঁ, হাতত বন্দুক লওঁ, আলফা হওঁ।

ভাবোঁ হিমালয়লৈ গুছি যোৱাৰ কথা, যেন সন্যাসী হওঁ...

যিমান বাৰেই তোমাৰ দ্বাৰা প্ৰতাৰিত হওঁ।

আশীস যদি শীৰোধাৰ্যই নহ'ল জীৱনত - 

ভাবোঁ অগপ কৰি আদৰি লওঁ ৰাইজৰ অভিসম্পাত।

ভাল ভাব মনলৈ একোৱেই নাহে অৱহেলাৰ ঋতুত;  

খহনীয়া হৈ স্বদেশৰ মাটি কৰোঁ আতংকিত। 

তথাপি দুৰ্ভাৱনা এৰি জপোঁ প্ৰাত্যহিক প্ৰভাতৰ মন্ত্ৰটি -  

আটায়ে জানিও কোনেও নুবুজা, 'ভালপাও ভালপাওঁ'...   

মোৰ এই দেহমাটিত তোমাৰেই নামৰ গোঁজা মাৰোঁ গুটি।  

মেঘ হৈ বাৰে বাৰে কলিজা বাজে ধিন দাও ধিন দাও।

এই দেহ আজি তুমিময়। ঘৃণা আঁতৰিলেই নিজৰ প্ৰতি

এদিন মোলৈকে ঘূৰি আহি ক'বা 'ভালপাওঁ ভালপাওঁ'।। 

পানীৰাম

পানীৰামৰ কথাত তোমালোকে উঠা বহা কৰা কিয় বাৰু?

পানীৰাম ধনী, পানীৰামৰ আছে হাতী;

হাতীত উঠি পানীৰাম ঘৰলৈ যায়, ৰাস্তাৰ কাষৰ মানুহে আৰু

ঘূৰি ঘূৰি চায়, সেই বাবেই নেকি?

এই যে তোমালোকে পানীৰামে ক’লেই উঠা,

পানীৰামে ক’লেই বহা, তোমালোককো

ৰাস্তাৰ কাষৰ মানুহবোৰে ঘূৰি ঘূৰি চায় আৰু হাঁহে

কাণখোৱাই কয় এৰা এই উঠা বহা কৰাৰ খেলা

এই পানীৰাম সেই পানীৰাম নহ’বও পাৰে

সেই কথা জানো জানা?

নিয়ম নথকা খেলা এখন চোৱাচোন এবাৰ খেলি

হাতীৰ পৰা নামি আহি তেতিয়া পানীৰামেও

তোমালোকৰ লগতে কিজানিবা যোগ দিয়েহি... 

("সাতসৰী", অক্টোবৰ, ২০১৩)